Göze İçi Mercek Ameliyatı Kimlere Yapılamaz? Tarihin Tozlu Sayfalarından Günümüz Tıbbına Bir Bakış
Bir tarihçi olarak her dönemde insanın “görme” arzusunu izlemek, insanlık tarihinin en derin izlerinden birini takip etmek gibidir. İnsan, yalnızca dünyayı görmek istememiştir; onu anlamak, yeniden biçimlendirmek, daha net görmek istemiştir. Ancak her çağda, bazı gözler bu ayrıcalıktan mahrum kalmıştır. Bugün tıp bilimi göze içi mercek ameliyatı gibi mucizevi bir yöntemle görmeyi geri kazandırsa da, geçmişte olduğu gibi bugün de herkes bu değişimin parçası olamamaktadır.
Görmenin Tarihi: Işığa Ulaşma Mücadelesi
Antik çağlarda görme bir kaderdi. Katarakt, görme kaybı ya da bulanıklık kaderin cilvesi sayılır, Tanrı’nın bir sınavı olarak yorumlanırdı. Mısır papirüslerinde, göz hastalıklarına karşı uygulanan bitkisel karışımların yanı sıra, ilahi dualar da yer alırdı. Ancak asıl kırılma, 18. yüzyılda optiğin gelişmesiyle başladı. İnsan artık ışığı anlamaya, merceği şekillendirmeye başladı.
Bu dönüm noktası, tıpkı bir toplumsal devrim gibiydi: Görme artık kader değil, bilgiyle kazanılabilir bir hak haline geldi. Fakat tıpkı tarihte her devrimde olduğu gibi, bu yenilik de herkes için geçerli olmadı. Tıpta da, tarihte de “herkese uygun çözüm” diye bir şey hiç olmadı.
Modern Çağda Mercek Devrimi: Kimler Hariç Tutuluyor?
20. yüzyılın ortalarında geliştirilen göze içi mercek ameliyatı (intraoküler lens cerrahisi), görme bozukluklarını neredeyse mucizevi bir biçimde düzeltti. Ancak her devrim, bir sınır çizer. Bu ameliyatın da uygun olmadığı bireyler vardır.
Göze içi mercek ameliyatı kimlere yapılamaz? sorusu yalnızca tıbbî değil, aynı zamanda tarihsel bir seçilim hikâyesidir. Bu ameliyat genellikle şu kişilere önerilmez:
- Ağır retina hastalığı bulunanlar – Geçmişte “görmenin sonu” sayılan retina hasarı, bugün bile modern tıbbın sınırını belirler.
- İleri glokom hastaları – Göz içi basıncı kontrolsüz olan kişilerde mercek ameliyatı risk taşır.
- Kornea deformasyonu veya ciddi enfeksiyon öyküsü olanlar – Tıpkı tarih boyunca sistem dışına itilen azınlıklar gibi, bu gözler de cerrahi sistemin dışında kalır.
- Genetik göz hastalıkları bulunan bireyler – Geçmişin mirası, bugünün bilimiyle tam anlamıyla silinememektedir.
Tarih burada kendini tekrar eder: Her ilerleme, beraberinde bir dışlama alanı da yaratır. Kimileri ışığa yaklaşır, kimileri gölgenin içinde kalır.
Peki, bu “hariç tutulanlar” yalnızca tıbbın sınırlarını mı temsil ediyor, yoksa insanın sınırlı gücünü mü?
Tarihsel Dönüşüm: Kısıtlamalardan Katılıma
Tıbbın ilerlemesi, toplumların dönüşüm hikâyesine benzer. Eskiden hastalar çaresizdi; doktorun sözü “yasa” gibiydi. Bugün ise birey, kendi bedeninin ve kararının öznesi haline geliyor. Bu da tarihsel bir dönüşümdür: Bilginin demokratikleşmesi.
Ne var ki, göze içi mercek ameliyatı örneğinde olduğu gibi, bu demokrasi de mutlak değildir. Her bireyin vücudu, tıpkı her toplum gibi, kendi geçmişini taşır. Bu nedenle herkes aynı tedaviden aynı sonucu alamaz. Tıp, tıpkı tarih gibi, koşulların, bağlamların ve sınırların bilimidir.
Bir soru: İnsan geçmişinin yükünü taşırken, göz gerçekten ne kadar özgür görebilir?
Toplumsal Perspektif: Görme Yetisinin Eşitsizliği
Görmek yalnızca fizyolojik bir eylem değildir; toplumsal bir ayrıcalıktır. Tarih boyunca “görme hakkı”, bilgiye ulaşabilen, fırsatlara sahip olan sınıflarla özdeşleşmiştir. Bugün, gelişmiş cerrahi teknikler bile bazı topluluklara ulaşamıyor. Ekonomik eşitsizlik, sağlık hizmetlerinin dağılımındaki adaletsizlik, kimi bireylerin hâlâ bulanık bir dünyaya mahkûm kalmasına neden oluyor.
Bu noktada tarih, bize bir ayna tutuyor: Göz merceğini değiştirmek kolaydır ama dünyayı görme biçimini değiştirmek hâlâ en büyük devrimdir.
Sonuç: Görmenin Bedeli, Tarihin Dersleri
Göze içi mercek ameliyatı kimlere yapılamaz? sorusu, yalnızca bir tıbbî kısıtlamayı değil, insanlığın bitmeyen “ışığa ulaşma” arzusunu da anlatır. Her çağda bazı gözler açık, bazıları kapalı kalmıştır. Fakat tarihin bize öğrettiği bir şey varsa o da şudur: Görme arzusu, hiçbir engelle sonsuza dek bastırılamaz.
Bugün bir ameliyatın sınırları, yarının keşiflerinin başlangıcı olabilir. Her ne kadar bazı gözler ameliyat olamasa da, insanlığın “görme” isteği hiçbir zaman tükenmeyecektir.